Open Monumentendag 12 september 2026 in Ameide, Tienhoven aan de Lek en Sluis

 

Bezoek historische parels! Ieder tweede weekend van september openen monumenten door heel Nederland gratis hun deuren. Ook de Historische Vereniging Ameide – Tienhoven aan de Lek (HVAT) doet mee en heeft een aantal eigenaren van monumenten bereid gevonden om op zaterdag 12 september a.s. hun deuren wijd open te zetten.

Het thema van de 40e editie van Open Monumentendag is ‘Veerkrachtig erfgoed: in tijden van onzekerheid’. Monumenten staan symbool voor herstel, vernieuwing en het vermogen mee te bewegen met veranderende tijden.

8 monumenten zijn deze dag toegankelijk tussen 10.00 en 16.00 uur. Enthousiaste bewoners en vrijwilligers ontvangen je graag, leiden je rond en delen met liefde de unieke verhalen van het pand.

Startpunt is het Stadhuis; de thuisbasis van de Historische Vereniging Ameide/Tienhoven aan de Lek. Blader hier op je gemak door albums met oude familiekaarten en foto’s en bewonder de vitrines vol historische weetjes. Dit is bovendien het perfecte startpunt voor een mooie monumentenwandeling!

Het Oude Stadhuis op de Dam (1644)

In 1644 werd op de Dam het Stadhuis gebouwd in opdracht van Johan Wolfert van Brederode. Boven de entree bevindt zich een gebeeldhouwde steen met het wapen van de familie Van Brederode. Het heeft – samen met de hervormde kerk uit 1361 – als enige de brandstichting van de Fransen in 1672 overleeft. Het stadhuis deed vroeger tevens dienst als waag en gevangenis. Het is tegenwoordig in gebruik bij de Historische Vereniging Ameide/Tienhoven aan de Lek en is een trouwlocatie.

De Nederlands Hervormde Sint Janskerk (1361, na een grote brand herbouwd in 1955), Kerkstraat 4, Ameide

De grote kerk is bij de bouw in 1361 als katholieke kerk gewijd aan Johannes de Evangelist. De kerk (het koor) had een 13e-eeuwse Romaanse toren en werd de Sint Janskerk genoemd. In 1424 werd de kerk uitgebreid met een consistorie. Rond 1500 werd er een stuk aangebouwd (het schip) in laat Gotische stijl. In 1581 werd het een protestantse kerk.
Hoewel de kerk en de toren alle plunderingen en brandstichtingen in de 14e tot en met de 19e eeuw hebben doorstaan, brandden ze in 1953 nagenoeg volledig af. Hierbij zijn het oude interieur en het in 1851 gebouwde Bätz-Witte orgel verloren gegaan. Door plaatselijke (bouw)bedrijven werden de kerk en de toren weer herbouwd en uitgebreid (de beuk). In de uitbreiding werd een groot glas-in-lood raam aangebracht (‘de Zonne der Gerechtigheid’). Het theologisch concept hiervoor kwam van predikant Graafland en glazenier Van Staveren heeft dit artistiek uitgewerkt. In 1955 is het orgel nieuw gebouwd (met een orgelfront naar het verloren gegane Bätz-Witte model) en in 1983 uitgebreid. De 38 meter hoge toren staat 20 centimeter uit het lood en wordt aan de westzijde gestut door steunberen. In het voorjaar broedt een ooievaarspaar op het nest bovenop de kerk.

Het Waterschapshuis van de Alblasserwaard (1760), Voorstraat 5, Ameide

De geschiedenis van dit pand gaat terug tot ca. 1600. Het huidige karakter kreeg het pand in 1760 toen het door het Hoogheemraadschap van de Alblasserwaard, verantwoordelijk voor de waterhuishouding in dit waterschap, werd aangekocht en ingrijpend verbouwd. Het gebouw is voorzien van het gekroonde ambachtswapen van dit hoogheemraadschap, en een driehoekig fronton met het jaartal ‘1760’, het jaar dat het pand is verhoogd met een verdieping. Deze verdieping werd gebruikt als logement voor de vergaderingen van het dijkcollege. Op beide hoeken van de gevel staan siervazen in Lodewijk XV-stijl. Tot de jaren ’80 vergaderde het bestuur van het hoogheemraadschap in het pand. Later werd het huis bewoond door de dijkopzichter, thans is het de woning van de Commissaris van de Koning van de provincie Utrecht. In de woning bevindt zich in de vroegere bestuurskamer een schitterende open haardpartij.

Het Koetshuis (1640), Nieuwstraat 14, Ameide

Dit historische pakhuis c.q. koetshuis met karakteristieke hoge puntgevel met vlechtingen en hoog zadeldak behoorde in het verleden tot het Waterschapshuis aan de Voorstraat en diende van 1883 tot 1987 als gemeentearchief. Het is nu een woonhuis.

De ‘Oude School’ (1890), Fransestraat 24, Ameide 

De voormalige lagere ‘School met de Bijbel’ is bereikbaar via een steegje. Het toegangsportaal is uitgevoerd in rijke neorenaissance-stijl en werd ook wel ‘het hokkie van meester De Haan’ genoemd. De school bestond oorspronkelijk uit 3 lokalen en is tot 1972 in gebruik geweest als christelijke basisschool. De vrijgezelle zusters Krielaart hebben destijds leningen verstrekt (en weer kwijtgescholden) voor de financiering.

De Christelijke Gereformeerde Kerk (1923), J.W. van Puttestraat 5, Ameide

Deze zaalkerk van kalkzandsteen in Neogotische stijl werd in 1923 gebouwd naar een ontwerp van Frans de Jong uit Lexmond. Begin jaren ‘90 werd het kerkje omgebouwd tot verenigingsgebouw en ontmoetingsruimte en werd erachter een nieuwe, grotere kerkzaal gebouwd. Lokaal en historisch staat dit pand bekend als ‘Het kerkje aan de Achterweg’.

Slot Herlaar, Lekdijk 84, Tienhoven aan de Lek 

De Heren van Ameide waren ook heer van de naastgelegen heerlijkheden Tienhoven en Meerkerk. Zij zetelden in het dertiende-eeuwse Slot Ter Mey. In 1729 is er op de locatie van het in de achttiende eeuw afgebroken kasteel, dat mogelijk in het rampjaar 1672 door de Fransen was geruïneerd, een landhuis gebouwd. Dit huis is in 1811 gesloopt en later zijn ook de slotgrachten gedempt. Rond 1935 is op deze locatie ‘Huis te Herlaar’ gebouwd, een villa in expressionistische stijl. De villa is niet toegankelijk voor bezoekers, maar wel de restanten van het eerdere kasteel en landhuis, t.w.:
Het smeedijzeren toegangshek met gemetselde hekpijlers in Lodewijkstijl uit ca. 1730, met daarop beelden van wapenschild dragende leeuwen.
Een opengesteld wandelpad rondom de voormalige kasteelplaats met monumentale eiken en platanen.

De Eendenkooi (1705) aan De Zouwe, Zouwendijk te Sluis

De eendenkooi – voorheen de Oude Wiel – is ontstaan na een dijkdoorbraak in de 14e eeuw) en is actief sinds 1795. Het zeldzame kooikershuisje dateert uit 1800. In het kooibos en de grienden bevindt zich een grote aalscholverkolonie en er nestelen ijsvogels. Maar ook boommarters en reeën voelen zich er prima thuis. In het karakteristieke kooikershuisje komt u meer te weten over het werk van de kooiker, de eendenjacht en het onderhoud van de eendenkooi. Sinds 1963 is de eendenkooi in beheer van het ZH-Landschap en wordt het onderhoud uitgevoerd door lokale vrijwilligers.